Proje Yöneticileri için Python #8 – Listeler (Lists)

1. Liste Nedir?

Liste, birden fazla veriyi tek bir değişkende tutmamızı sağlayan, sıralı (ordered) ve değiştirilebilir (mutable) bir veri yapısıdır. Python’daki listeler köşeli parantez [ ] ile tanımlanır.

my_list = [1, 2, 3, 4, 5]

2. Liste Elemanları

Listelerde farklı veri tipleri bir arada bulunabilir:

mixed_list = [42, 'Python', 3.14, True]

Liste içinde başka bir liste bile olabilir (iç içe liste):

nested_list = [1, [2, 3], 4]

3. Liste Elemanlarına Erişim (Indexing)

Python’da dizinler (index) 0’dan başlar:

fruits = ['elma', 'muz', 'kiraz']
print(fruits[0])   # elma
print(fruits[2])   # kiraz

Negatif indeksler sondan başlamayı sağlar:

print(fruits[-1])  # kiraz
print(fruits[-2])  # muz

4. Dilimleme (Slicing)

Bir listenin belli bir kısmını almak için liste[start:stop] yazılır.

numbers = [10, 20, 30, 40, 50]
print(numbers[1:4])  # [20, 30, 40]
print(numbers[:3])   # [10, 20, 30]
print(numbers[3:])   # [40, 50]

5. Liste Elemanlarını Değiştirme

Listeler değiştirilebilen (mutable) yapılardır.

colors = ['kırmızı', 'yeşil', 'mavi']
colors[1] = 'sarı'
print(colors)  # ['kırmızı', 'sarı', 'mavi']

6. Liste Metotları

Python’da listelerle çalışmayı kolaylaştıran birçok yerleşik metod vardır:

append()

: Listeye eleman ekler

my_list = [1, 2, 3]
my_list.append(4)
print(my_list)  # [1, 2, 3, 4]

insert(index, value)

: Belirtilen index’e eleman ekler

my_list.insert(1, 99)
print(my_list)  # [1, 99, 2, 3, 4]

remove(value)

: İlk bulunan elemanı siler

my_list.remove(2)
print(my_list)  # [1, 99, 3, 4]

pop(index)

: Belirtilen index’teki elemanı çıkarır (index verilmezse sonuncuyu çıkarır)

my_list.pop()      # 4 çıkarıldı
my_list.pop(0)     # 1 çıkarıldı

sort()

: Listeyi sıralar (kalıcı)

nums = [3, 1, 4, 2]
nums.sort()
print(nums)  # [1, 2, 3, 4]

sorted()

: Sıralı yeni liste döner (orijinali değişmez)

nums = [3, 1, 4, 2]
print(sorted(nums))  # [1, 2, 3, 4]
print(nums)          # [3, 1, 4, 2]

reverse()

: Listeyi ters çevirir

nums.reverse()
print(nums)  # [2, 4, 1, 3]

len()

: Liste uzunluğunu verir

len(nums)  # 4

7. Liste İçinde Dolaşmak (Loop)

names = ['Ali', 'Ayşe', 'Mehmet']
for name in names:
    print(name)

8. Liste Oluşturmanın Kısa Yolu: List Comprehension

Listeleri hızlı oluşturmak için kullanılır:

squares = [x**2 for x in range(5)]
print(squares)  # [0, 1, 4, 9, 16]

9. Listeyi Temizleme

my_list.clear()
print(my_list)  # []

10. Liste Kopyalama

copy_list = my_list.copy()

Örnek: Proje Yöneticilerine Yönelik Liste Kullanımı

Bir proje yöneticisi görev listesini Python’da liste olarak tutabilir:

task_list = ['Kapsam Tanımı', 'Zaman Planı', 'Bütçe Hesaplama']
task_list.append('Risk Analizi')
print("Güncel Görevler:", task_list)

5 Uygulama Sorusu

Görev 1: Şehirler Listesi

cities = ['Paris', 'Tokyo', 'Berlin', 'New York', 'İstanbul']

Görev:

• Listenin ilk şehrini yazdırın.
• Listenin son şehrini yazdırın.
• Listede kaç şehir olduğunu yazdırın (len() fonksiyonunu kullanın).

Görev 2: Meyveler Listesi

fruits = ['elma', 'muz', 'kiraz']

Görev:

• ‘muz’ öğesini ‘portakal’ ile değiştirin.
• Listenin sonuna ‘üzüm’ ekleyin.
• ‘elma’yı listeden silin.
• Listenin son halini yazdırın.

Görev 3: Filmler Listesi

movies = ['Inception', 'Avatar', 'The Matrix', 'Interstellar']

Görev:

Listeyi döngü ile dolaşın ve her film için şu formatta bir mesaj yazdırın:

“Ben <film> izlemeyi çok seviyorum!”

Görev 4: Sayılar Listesi

numbers = [34, 12, 5, 66, 29, 100, 3]

Görev:

• Dilimleme (slicing) kullanarak ilk 3 sayıyı yazdırın.
• Listeyi artan sıraya göre sıralayın ve yazdırın.
• Sıralanmış listenin son 2 elemanını yazdırın.

Görev 5: Çift Sayıların Karesini Oluşturma

Bu görevde başlangıç listesi yoktur — listeyi kendiniz oluşturmanız gerekiyor.

Görev:

• 1 ile 20 arasındaki çift sayıların karelerinden oluşan bir listeyi liste kavrayışı (list comprehension) kullanarak oluşturun.
• Oluşturduğunuz listeyi yazdırın.

Cevaplar

Görev 1: Şehirler Listesi

cities = ['Paris', 'Tokyo', 'Berlin', 'New York', 'İstanbul']

print(cities[0])       # Paris
print(cities[-1])      # İstanbul
print(len(cities))     # 5

Görev 2: Meyveler Listesi

fruits = ['elma', 'muz', 'kiraz']

fruits[1] = 'portakal'    # muz yerine portakal
fruits.append('üzüm')     # liste sonuna üzüm
fruits.remove('elma')     # elma silindi

print(fruits)  # ['portakal', 'kiraz', 'üzüm']

Görev 3: Filmler Listesi

movies = ['Inception', 'Avatar', 'The Matrix', 'Interstellar']

for movie in movies:
    print(f"Ben {movie} izlemeyi çok seviyorum!")

🖨️ Çıktı:

Ben Inception izlemeyi çok seviyorum!
Ben Avatar izlemeyi çok seviyorum!
Ben The Matrix izlemeyi çok seviyorum!
Ben Interstellar izlemeyi çok seviyorum!

Görev 4: Sayılar Listesi

numbers = [34, 12, 5, 66, 29, 100, 3]

print(numbers[:3])  # [34, 12, 5]

numbers.sort()
print(numbers)      # [3, 5, 12, 29, 34, 66, 100]

print(numbers[-2:]) # [66, 100]

Görev 5: Çift Sayıların Karesi (List Comprehension)

even_squares = [x**2 for x in range(1, 21) if x % 2 == 0]

print(even_squares)  
# [4, 16, 36, 64, 100, 144, 196, 256, 324, 400]

Google Colab ile Kendiniz Deneyin: https://colab.research.google.com/drive/11XI7qqcjyfLnyYyo3vF6pjS1YC9QFfII?usp=sharing