Gökrem Tekir yorumuyla “Standart” kavramının açıklaması

Uzun yıllar boyunca PMBOK, proje yönetimi denildiğinde akla gelen en temel başvuru kaynağıydı. Süreçler, girdiler, çıktılar, araçlar ve teknikler üzerinden ilerleyen bu yaklaşım; özellikle PMP sınavına hazırlananlar için net ve öğretici bir çerçeve sundu. Ancak zamanla sahada çok net bir soru ortaya çıktı: Aynı süreçleri uygulayan projeler neden birbirinden tamamen farklı sonuçlar üretiyordu?

Bu soru, aslında PMBOK 8’in neden yazıldığını da açıklıyor.

PMBOK® Guide 8. baskı ile birlikte PMI, proje yönetimine bakış açısında belirgin bir yön değişikliğine gitti. Odak noktası artık sadece “nasıl yapılır” sorusu değil; “neden yapıyoruz” sorusu oldu. Bu nedenle kitap, bir rehber olmanın ötesine geçerek özellikle “Standard for Project Management” ifadesini öne çıkardı.

Buradaki “standart” kavramı, çoğu zaman yanlış anlaşılıyor. PMBOK 8, herkese aynı yöntemi dayatan bir yaklaşım sunmuyor. Aksine, her projenin kendi bağlamı içinde değerlendirilmesi gerektiğini söylüyor. Ancak aynı zamanda, her projenin organizasyonun değer üretme sisteminin bir parçası olduğunu net bir şekilde vurguluyor. Yani proje, kendi başına izole bir iş değil; organizasyonel hedeflerle doğrudan ilişkili bir yapı.

Ben PMBOK 8’deki bu değişimi şu şekilde yorumluyorum: PMI artık proje yöneticilerine ne yapmaları gerektiğini adım adım anlatmak yerine, nasıl düşünmeleri gerektiğini tanımlıyor. Çünkü standart dediğimiz şey bir kontrol listesi değildir. Standart, ezberlenecek slaytlar da değildir. Standart, karar verirken hangi zihinsel çerçeveyi kullanacağını bilmektir.

Bu yaklaşım, proje yöneticisini süreçleri takip eden bir uygulayıcı olmaktan çıkarıp, değer üreten bir karar verici konumuna taşır. PMBOK 8’in en kritik katkısı da tam olarak burada ortaya çıkar.

Sahadan sık karşılaşılan bir örnek üzerinden düşünelim. Bir proje zamanında tamamlanmıştır, bütçe aşılmamıştır ve belirlenen kapsam eksiksiz teslim edilmiştir. Klasik proje yönetimi bakış açısıyla bakıldığında proje başarılıdır. Ancak sponsor toplantısında şu cümle gelir: “Evet, proje bitti ama beklediğimiz etkiyi yaratmadı.”

Bu noktada PMBOK 8’in getirdiği bakış açısı devreye girer. Asıl soru artık şudur: Bu proje organizasyon için gerçekten hangi değeri üretti? Zaman, bütçe ve kapsam hedeflerine ulaşmak tek başına yeterli midir, yoksa proje çıktılarının yarattığı etkiyi de değerlendirmek gerekir mi?

PMBOK 8’in “standart” vurgusu, bu soruların sorulmasını zorunlu kılar.

En sık yapılan hatalardan biri, PMBOK 8’i hâlâ eski alışkanlıklarla okumaya çalışmaktır. Yeni süreçler var mı, sınavda hangi kavramlar sorulacak, kaç tane çıktı eklendi gibi sorularla yaklaşıldığında, PMBOK 8’in özü kaçırılır. Çünkü bu baskı, süreç odaklı bir kitap olmaktan çok, düşünce odaklı bir standarttır.

Bugün PMP sınavı da gerçek projeler de şunu ölçmeye çalışıyor: Süreçleri ezbere biliyor musunuz, yoksa duruma göre doğru yaklaşımı seçebiliyor musunuz? PMBOK 8’in “Standard for Project Management” bölümü, bu zihniyet dönüşümünün temelini oluşturur.

Bu yazı, “PMBOK® 8 – Gökrem Tekir Yorumuyla” serisinin ilk adımıdır. Serinin devamında, PMBOK 8’in neden tanımlarla başladığını ve “Key Terms and Concepts” bölümünde hangi kavramları özellikle sabitlemek istediğini ele alacağım.